Szacuje się, że większość gwiazd, które widzimy na nocnym niebie posiada "towarzystwo" tworząc układy podwójne lub wielokrotne. Wiele z nich nie jesteśmy w stanie rozdzielić nawet za pomocą dużych teleskopów, jednak istnieje spora grupa gwiazd tzw. podwójnych, sąsiadujących ze sobą sklepieniu. Istnieją pary widoczne okiem nieuzbrojonym (np: Mizar-Alcor, α Capricorni), takie, których binarność dostrzeżemy lornetką (np: Albireo) czy wreszcie te, które rozdzielimy dopiero przy użyciu dużych powiększeń.

Klasyfikacja gwiazd podwójnych

Nie wszystkie gwiazdy podwójne rzeczywiście są związane ze sobą grawitacją, dlatego dzielimy je na trzy grupy:

  • optycznie podwójne (gwiazdy tworzą układ podwójny "pozorny", w rzeczywistości są znacznie oddalone od siebie)
  • fizycznie podwójne (gwiazdy związane grawitacyjnie, orbitujące wokół wspólnego środka masy)
  • gwiazdy ze wspólnym ruchem własnym (poruszają się w zbliżonym kierunku, możliwe jest ich wspólne pochodzenie)

Powyższa klasyfikacja dotyczy jedynie gwiazd, które możemy rozdzielić wizualnie, nie uwzględnia układów binarnych, których charakter jest determinowany innymi technikami (fotometria - układy zaćmieniowe, spektroskopia - gwiazdy spektroskopowo podwójne).

Historia

Historia obserwacji układów podwójnych rozpoczyna się od Christiana Mayer'a (pierwszy katalog w 1779 r.) i trwa do dziś, po drodze zarażając tak wspaniałe osobistości jak William i John Hershelowie, Friedrich Wilhelm Struve, Robert Grant Aitken i innych. W dzisiejszych czasach jednak jest to kierunek astronomii uprawiany przez stosunkowo niewielu na świecie, szczególnie zawodowców.

Washington Double Stars Catalog

Centrum danych i podstawowej wiedzy dotyczącej gwiazd podwójnych jest Washington Double Stars Catalog, utrzymywany przez US Naval Observatory. Obserwatorium gromadzi dane nie tylko o pozycjach układów i ich poszczególnych składników (parametry PA - kąt pozycyjny, SEP - separacja) ale również:

i inne, jak choćby katalog gwiazd UCAC4, który po aktualizacji w 2012 roku zawiera 113 mln gwiazd i dostarcza informacji fotometrycznych (jasność) i astrometrycznych (dokładna pozycja, ruch własny).

Rola amatorów w pomiarach gwiazd podwójnych

Hobbyści, jak w wielu dziedzinach współczesnej astronomii, mają szerokie pole działania. Gwiazdy podwójne to kierunek niszowy, zaś obecne pomiary układów w dużej mierze wykonywane są przez amatorów. Praca z układami podwójnymi może być realizowana na wielu polach:

  • pomiary kąta pozycyjnego i separacji (zarówno optycznie, przy pomocy "mikrometru" jak i z obrazów CCD)
  • pomiary fotometryczne Δm (różnic jasności między składnikami układu)
  • poszukiwanie nowych gwiazd podwójnych (obecnie do katalogu WDS dodawane są tylko gwiazdy fizycznie podwójne oraz cechujące się wspólnym ruchem własnym)
  • analiza gwiazd znajdujących się w WDS (szacuje się, że nawet ponad 75% rekordów w katalogu może być jedynie układami optycznymi bez fizycznej zależności między składnikami)

Grupa obserwatorów gwiazd podwójnych przy PTMA Szczecin sukcesywnie będzie poznawać i realizować poszczególne plany obserwacyjne jak i inne kampanie związane z obszernym tematem gwiazd podwójnych. Serdecznie zachęcamy do dołączenia do grupy (kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.).

 

Przydatne strony internetowe: 


facebook PTMA Szczecin

SCLogin